Het ein­de

Opge­let! Als u het ein­de van The Sopra­nos nog niet heeft gezien, lees dan voor­al niet ver­der. Ik heb de laat­ste afle­ve­ring name­lijk wel al gezien, en ik kan het niet laten erover te schrij­ven. U bent gewaar­schuwd.
The Sopranos

The Sopra­nos

Voor­dat ik – samen met mijn favo­rie­te Sopranos-fan – aan het aller­laat­ste sei­zoen van The Sopra­nos begon, had ik her en der al iets opge­van­gen over het ein­de van de reeks. Ik pro­beer­de angst­val­lig elk kran­ten­ar­ti­kel of weblog te ont­wij­ken waar de fina­le moge­lij­ker­wijs zou weg­ge­ge­ven wor­den. Het eni­ge dat ik hier en daar had horen val­len, was het woord con­tro­ver­se. Er hing dui­de­lijk iets in de lucht. Either you’ll love it, or you’ll hate it, iets in die trant. Ik was dus erg nieuws­gie­rig in wel­ke rich­ting mijn maffia-hart zou tik­ken, als het eens alle­maal gedaan zou zijn. Zou ik Tony en de zij­nen als eeu­wi­ge lief­de­vol­le her­in­ne­ring omar­men, of zou het ein­de alles stuk­ma­ken waar ik de afge­lo­pen jaren zo van geno­ten had? U begrijpt dat ik niet zon­der schei­dings­angst aan dat laat­ste sei­zoen begon.

En kijk. Ik moet eer­lijk toe­ge­ven dat het laat­ste sei­zoen van The Sopra­nos niet hele­maal te ver­ge­lij­ken viel met de voor­gaan­de vijf. De psy­cho­lo­gi­sche detail­te­ke­ning schoot er een beet­je bij in, en som­mi­ge ver­haal­lij­nen wer­den afge­raf­feld als waren het fabel­tjes van Jean de la Fon­tai­ne. Er wer­den kwes­ties afge­han­deld die al lang in de ver­ge­tel­heid begra­ven lagen, en waar­voor de makers com­pleet nieu­we flash­backs gin­gen ver­zin­nen. Dat was alle­maal een beet­je slor­dig. Wat mij betreft, zat er iets te wei­nig diep­gang in de laat­ste afle­ve­rin­gen.

Maar dat neemt niet weg dat ik erg tevre­den was. Bij­zon­der tevre­den zelfs, ach­ter­af beschouwd. De neer­waart­se spi­raal waar­in de karak­ters in het zes­de sei­zoen mee­ge­sleurd wer­den, was van een onge­ken­de dra­ma­ti­sche schoon­heid. Een onder­gang van apo­ca­lyp­ti­sche pro­por­ties waar­van je als kij­ker wil­lens nil­lens deel­ne­mer werd. De opeen­vol­ging van sterf­ge­val­len en ande­re zwart­gal­li­ge gebeur­te­nis­sen kon­den met gemak en met rech­te schou­ders naast de ver­za­mel­de Griek­se mytho­lo­gie gaan staan. Als je een beet­je aan­dach­tig de karak­ter­te­ke­ning en ver­ha­len­de onder­stroom van The Sopra­nos gevolgd hebt, kan je vol­gens mij niet anders dan con­clu­de­ren dat het zes­de sei­zoen het meest juis­te sei­zoen is. Want wie vijf sei­zoe­nen lang wind zaait, zal enzo­voort.

En die laat­ste afle­ve­ring dan? Ik kan me voor­stel­len dat veel kij­kers zich bij hun piet­je geno­men voel­den, ik kan me zelfs voor­stel­len dat er kij­kers zijn die – met een lich­te hart­ver­zak­king – op hun tele­vi­sie­toe­stel gin­gen klop­pen of de kabel­aan­slui­ting gin­gen chec­ken. Zo abrupt was het. Zo onrust­wek­kend en ogen­schijn­lijk banaal poef weg was het. Let­ter­lijk de stek­ker eruit. Ook ik maak­te een spron­ge­tje om de gezond­heid van onze dvd-speler te chec­ken. Maar dat was niet nodig, zo bleek.

De fami­lie Sopra­no komt samen in een res­tau­rant­je om in knus­se gezel­lig­heid de avond door te bren­gen. Ter­wijl Tony, Car­me­la en Antho­ny Juni­or op geroos­ter­de uien­rin­gen kau­wen, pro­beert doch­ter Mea­dow haar wagen te par­ke­ren. Er hangt onheil in de lucht. Een onguur tiep zit Tony vanop een afstand­je te beglu­ren, om daar­na mis­lukt sub­tiel naar de toi­let­ten te slui­pen. Zal hij daar een pistool vin­den ach­ter één van de spoel­bak­ken, zoals Michael Cor­le­o­ne hem dat jaren eer­der al voor­deed, met een bloed­bad tot gevolg? Zal Mea­dow zoveel moei­te heb­ben met het par­ke­ren van haar wagen – echt gra­ci­eus doet ze het niet – dat ze als eni­ge en door stom toe­val aan een slach­ting ont­snapt? Is het aller­laat­ste deun­tje uit de reeks, het lied­je dat Tony uit de juke­box kiest – Don’t stop belie­ving – een ver­hul­de bood­schap aan de kij­ker? Wat bete­kent die laat­ste bood­schap van Tony aan zijn zoon – Remem­ber the good times? Is dat zijn graf­re­de? Wat zijn de motie­ven van de twee gang­star­ap­pers die nog­al opzich­tig het res­tau­rant bin­nen­ko­men? Is het Mea­dow of een wraak­en­gel van Phil Leo­tar­do die Tony ziet bin­nen­ko­men als hij een laat­ste keer in de rich­ting van de deur kijkt? Tien­tal­len vra­gen krijg je als toe­schou­wer in je maag gesplitst. De sus­pen­se wordt traag maar onher­roe­pe­lijk naar een hoog­te­punt gestuwd.

En dan gaat het licht uit.

Duis­ter­nis en stil­te. Een zwart scherm dat enke­le secon­den aan­houdt, voor­dat de aller­laat­ste eind­ge­ne­riek gaat lopen. Ik wist niet wat er gebeur­de. Enke­le secon­den lang voel­de ik me ook bij mijn piet­je geno­men, tot­dat het tot me door­drong. Zo moet het zijn. Zo moet het god­ver­dom­me ein­di­gen. Wat mij betreft is dit het eni­ge juis­te slot voor deze magi­stra­le reeks. Elk ander opzich­tig ein­de, elke dui­de­lij­ke afre­ke­ning of apo­ca­lyp­tisch bloed­bad zou de essen­tie van The Sopra­nos in de scha­duw zet­ten. Ik ben erg geluk­kig dat David Cha­se en zijn ploeg voor de weg van de mees­te weer­stand kozen en ons als kij­ker in het gro­te zwar­te onge­wis­se lie­ten. Het gro­te zwar­te onge­wis­se waar eigen­lijk de hele reeks in baad­de. Als er iets moet blij­ven han­gen na het kij­ken van 86 afle­ve­rin­gen maffia-spektakel, dan is het wel dat. Dat niks zeker is, dat nie­mand weet wat er gaat komen, en dat – als je dat een keer­tje wél weet – het lot zel­den iets roos­kleu­rigs in pet­to heeft. Jean-Paul Sar­tre zou lik­ke­baar­dend heb­ben zit­ten kij­ken. Je kan het een open ein­de noe­men (al krijg je een hele hoop sug­ges­tie voor­ge­scho­teld voor­dat het uit is), maar dat is het eigen­lijk niet. Het is het eni­ge juis­te slot voor een ver­haal waar­in niks zeker is, en waar­in elk karak­ter rond­ploe­tert in het duis­te­re moe­ras dat men het leven noemt. In die zin is het abso­luut een afron­ding, en geen ope­ning naar een ver­volg of iets anders. Het is onte­gen­zeg­ge­lijk een breuk, een scheur, een agres­sie­ve aan­slag op het ver­wach­tings­pa­troon van de kij­ker.

Want wat moet je anders ver­wach­ten van een reeks waar­in exis­ten­ti­a­lis­me en onze­ker­heid hoog­tij vie­ren? Waar­in geen enke­le ver­wach­ting ten vol­le wordt inge­vuld en waar­in sug­ges­tie – show, not tell – de belang­rijk­ste ver­tel­tech­niek is? Als je een beet­je aan­dach­tig hebt zit­ten kij­ken, dan vind ik dat er geen ander ein­de moge­lijk is. Dan is deze kaak­slag de eni­ge optie. Dit ein­de is name­lijk bij uit­stek hét moment waar­op je als kij­ker op agres­sie­ve wij­ze gecon­fron­teerd wordt met de human con­di­ti­on van de maf­fia uit New Jer­sey in het bij­zon­der, en dus bij uit­brei­ding die van de hele mens­heid.

Want wees nu eer­lijk.
Als punt­je bij paal­tje komt, zijn we alle­maal alleen in het don­ker.

20 reacties

  1. Zezunja schreef:

    En toch ben ik bij dit soort din­gen doods­bang voor The Soprano’s with a ven­ge­an­ce of Look who’s Soprano’s now. Ik ver­trouw Ame­ri­ka­nen en ’open’ ein­des niet zo.

  2. esther schreef:

    He get­ver, je weet toch dat als je zegt ’voor­al niet ver­der lezen’, dat men­sen dat dan toch doen? Ik heb het gedaan, en nu hoef ik niet meer te kij­ken. Eigen­lijk wel best ook.

  3. sodade schreef:

    ach, ik heb geen tv, kan ver­der niets bekij­ken, soprano’s inte­res­se­ren me niet echt.. Nu ben ik toch weer een beet­je op de hoog­te. Danke!

  4. Mr. Coenegracht schreef:

    Mis­schien een idee voor een nieu­we post: ”meest trau­ma­ti­se­ren­de TV-momenten ooit”?

    Die van mij zijn alvast:

    1) De moord op Adri­a­na in de Sopra­nos. Ik kan me niet her­in­ne­ren dat ik daar­voor of sinds­dien nog zó luid schreeu­wend naar mijn TV-scherm ben gelo­pen om me op clo­se dis­tan­ce te ver­ge­wis­sen van het gebeur­de.

    2) Het afscheid van Neelix in het laat­ste sei­zoen van ”Star Trek Voy­a­ger”. Het is wel­is­waar van een onge­zie­ne men­se­lij­ke schoon­heid om één of meer­de­re tra­nen weg te pin­ken bij een stuk ruim­te­kitsch als ”Star Trek Voy­a­ger”, maar helemáál trots ben ik er toch niet op. Die scè­ne blijkt trou­wens de laatst inge­blik­te scè­ne van de reeks te zijn, waar­door de acteurs onge­twij­feld inten­se emo­ties pro­jec­te­ren, inclu­sief gedach­ten als: ”ik ga nooit meer kun­nen wer­ken in Hol­ly­wood” en ”had ze nu gevraagd of ik verse- of diep­vries­spruit­jes moest mee­bren­gen?”

    3) De offi­ci­ë­le beves­ti­ging in 1988 dat Web­ster niet het vent­je in het kos­tuum van Alf was.

  5. Yuri schreef:

    @ Esther: Eigen­lijk wel best ook?

    @ Mr. Coe­ne­gracht: Aha! U bent een Adriana-adept, dat siert u. Ik schrok wel van punt 3. Nog een geluk dat ik dan weer wel weet dat Alf later nog de rol van de zoon in Fami­ly Ties ging ver­tol­ken.

  6. Robert schreef:

    Dui­de­lijk ver­haal. Hele­maal mee eens!

  7. Charles schreef:

    ik heb net 10 min gele­den het ein­de beke­ken en ik wist niet zo goed waar ik met mijn gevoel heen moest maar na jouw kijk op het geheel heb ik het een beet­je in per­spec­tief kun­nen plaat­sen.

    Thanks! 🙂

  8. Marian schreef:

    Ik heb zojuist de laat­ste afle­ve­ring zit­ten kij­ken en ik dacht echt, die hele fami­lie behal­ve mea­dow wordt door een bloed­bak uit­ge­scha­keld.… in afwach­ting.. en toen beeld zwart.. ik dacht..neeeeeeeeeeee heb ik nu weken­lang alles zit­ten kij­ken en ein­digt het zo.. Beet­je teleur­ge­steld.. tot­dat ik je ver­haal last.. en toen dacht ik.. ja je hebt gelijk, zo mag het ein­di­gen!!!!

    Ik ben gerust­ge­steld 🙂

  9. Wannes schreef:

    Graag gedaan!

  10. NORMAAL schreef:

    ik vind het alle­maal wel goed enzo maar soms gebruik je wat te moei­lij­ke woor­den wat met net zo ergerd als het ein­de van sopra­nos!!

  11. NORMAAL schreef:

    ik vind het alle­maal leuk en aar­dig maar soms gebruik je te moei­lij­ke woor­den wat me net zo erg ergerd als het ein­de van sopranos!!!!!!!1

  12. Timothy schreef:

    Aii dit is wel een spoi­ler, maar goed je hebt mij er voor gewaar­schuwd. Ik moest dit arti­kel lezen omdat mijn drang naar ken­nis aan mij begon te kna­gen. Als ik de reac­ties hier­voor bekijk besef ik dat jou ver­haal best nog eens kan hel­pen mijn visie op het geheel te ver­an­de­ren. Tijd om de laat­ste afle­ve­ring snel te kij­ken ( ben nu op werk ).

  13. Miel schreef:

    Top stuk­je wat hier­bo­ven geschre­ven is. Zo heb ik de serie ook erva­ren. Mis­schien is het inder­daad wel de bes­te laat­ste sce­ne die bij de serie past !

  14. Ruben schreef:

    Bedankt voor je visie op het ein­de. Ik was bang dat het laat­ste stuk­je van mijn down­load incom­pleet was. Na wat gegoog­le bleek het ein­de wat ik gezien heb ook echt het ein­de te zijn. Hevig teleur­ge­steld goog­el­de ik naar menin­gen van ande­ren. Jouw blik op t ein­de gaf me troost. Het moest wel zo ein­di­gen.

  15. Wannes schreef:

    Afscheid is nooit mak­ke­lijk. Zeker niet op deze manier. Hoe dan ook: graag gedaan!

  16. Bjorn schreef:

    3 maan­den gel­den in een opwel­ling beslo­ten om de hele serie nog­maals te bekij­ken. Gis­te­ren was dan de laat­ste epi­so­de aan de beurt.….. Jam­mer­lijk

    Toch blijf ik erbij dat dit het bes­te ein­de is dat de serie kan heb­ben.
    Het afglij­den van Tony en zijn crew, over­ma­tig gok­ken slech­te rela­tie met New York.

    Zoals jezelf al zei zou een bloed­bad of ander geweld­da­dig ein­de afbreuk doen. Pic­tu­re per­fect eigen­lijk. Hoe het met de ande­re gaat/afloopt doet er eigen­lijk hele­maal niet meer toe.

    Mooi stuk­je tekst, je ana­ly­se is cor­rect mijns inziens.

    PS:
    Sopranos’s is trou­wens niet de eni­ge bril­jan­te Mafia serie. De Ita­li­aan­se serie La Pio­vra zou je dan ook moe­ten zien. En het Ita­li­aan­se 6-luik over Toto Rii­na ”Il Capi Dei Capo” … puur genot voor het oog.

  17. giovanni schreef:

    Ik hoop toch (tegen beter weten in) dat er nog een ver­volg gaat komen!!!

  18. Moondust schreef:

    In the end, we’re all alo­ne in the dark. Wow, what a fina­le!

  19. Evert schreef:

    Alleen zo kon het ein­di­gen

  20. Evert schreef:

    Alleen zo kon het ein­di­gen, maar er blij­ven wel wat vra­gen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *