Het einde

Opge­let! Als u het ein­de van The Sopra­nos nog niet heeft gezien, lees dan voor­al niet ver­der. Ik heb de laat­ste afle­ve­ring name­lijk wel al gezien, en ik kan het niet laten erover te schrij­ven. U bent gewaar­schuwd.
The Sopranos

The Sopra­nos

Voor­dat ik – samen met mijn favo­rie­te Sopranos‐fan – aan het aller­laat­ste sei­zoen van The Sopra­nos begon, had ik her en der al iets opge­van­gen over het ein­de van de reeks. Ik pro­beer­de angst­val­lig elk kran­ten­ar­ti­kel of weblog te ont­wij­ken waar de fina­le moge­lij­ker­wijs zou weg­ge­ge­ven wor­den. Het eni­ge dat ik hier en daar had horen val­len, was het woord con­tro­ver­se. Er hing dui­de­lijk iets in de lucht. Either you’ll love it, or you’ll hate it, iets in die trant. Ik was dus erg nieuws­gie­rig in wel­ke rich­ting mijn maffia‐hart zou tik­ken, als het eens alle­maal gedaan zou zijn. Zou ik Tony en de zij­nen als eeu­wi­ge lief­de­vol­le her­in­ne­ring omar­men, of zou het ein­de alles stuk­ma­ken waar ik de afge­lo­pen jaren zo van geno­ten had? U begrijpt dat ik niet zon­der schei­dings­angst aan dat laat­ste sei­zoen begon.

En kijk. Ik moet eer­lijk toe­ge­ven dat het laat­ste sei­zoen van The Sopra­nos niet hele­maal te ver­ge­lij­ken viel met de voor­gaan­de vijf. De psy­cho­lo­gi­sche detail­te­ke­ning schoot er een beet­je bij in, en som­mi­ge ver­haal­lij­nen wer­den afge­raf­feld als waren het fabel­tjes van Jean de la Fon­tai­ne. Er wer­den kwes­ties afge­han­deld die al lang in de ver­ge­tel­heid begra­ven lagen, en waar­voor de makers com­pleet nieu­we flash­backs gin­gen ver­zin­nen. Dat was alle­maal een beet­je slor­dig. Wat mij betreft, zat er iets te wei­nig diep­gang in de laat­ste afle­ve­rin­gen.

Maar dat neemt niet weg dat ik erg tevre­den was. Bij­zon­der tevre­den zelfs, ach­ter­af beschouwd. De neer­waart­se spi­raal waar­in de karak­ters in het zes­de sei­zoen mee­ge­sleurd wer­den, was van een onge­ken­de dra­ma­ti­sche schoon­heid. Een onder­gang van apo­ca­lyp­ti­sche pro­por­ties waar­van je als kij­ker wil­lens nil­lens deel­ne­mer werd. De opeen­vol­ging van sterf­ge­val­len en ande­re zwart­gal­li­ge gebeur­te­nis­sen kon­den met gemak en met rech­te schou­ders naast de ver­za­mel­de Griek­se mytho­lo­gie gaan staan. Als je een beet­je aan­dach­tig de karak­ter­te­ke­ning en ver­ha­len­de onder­stroom van The Sopra­nos gevolgd hebt, kan je vol­gens mij niet anders dan con­clu­de­ren dat het zes­de sei­zoen het meest juis­te sei­zoen is. Want wie vijf sei­zoe­nen lang wind zaait, zal enzo­voort.

En die laat­ste afle­ve­ring dan? Ik kan me voor­stel­len dat veel kij­kers zich bij hun piet­je geno­men voel­den, ik kan me zelfs voor­stel­len dat er kij­kers zijn die – met een lich­te hart­ver­zak­king – op hun tele­vi­sie­toe­stel gin­gen klop­pen of de kabel­aan­slui­ting gin­gen chec­ken. Zo abrupt was het. Zo onrust­wek­kend en ogen­schijn­lijk banaal poef weg was het. Let­ter­lijk de stek­ker eruit. Ook ik maak­te een spron­ge­tje om de gezond­heid van onze dvd‐speler te chec­ken. Maar dat was niet nodig, zo bleek.

De fami­lie Sopra­no komt samen in een res­tau­rant­je om in knus­se gezel­lig­heid de avond door te bren­gen. Ter­wijl Tony, Car­me­la en Antho­ny Juni­or op geroos­ter­de uien­rin­gen kau­wen, pro­beert doch­ter Mea­dow haar wagen te par­ke­ren. Er hangt onheil in de lucht. Een onguur tiep zit Tony vanop een afstand­je te beglu­ren, om daar­na mis­lukt sub­tiel naar de toi­let­ten te slui­pen. Zal hij daar een pistool vin­den ach­ter één van de spoel­bak­ken, zoals Michael Cor­le­o­ne hem dat jaren eer­der al voor­deed, met een bloed­bad tot gevolg? Zal Mea­dow zoveel moei­te heb­ben met het par­ke­ren van haar wagen – echt gra­ci­eus doet ze het niet – dat ze als eni­ge en door stom toe­val aan een slach­ting ont­snapt? Is het aller­laat­ste deun­tje uit de reeks, het lied­je dat Tony uit de juke­box kiest – Don’t stop belie­ving – een ver­hul­de bood­schap aan de kij­ker? Wat bete­kent die laat­ste bood­schap van Tony aan zijn zoon – Remem­ber the good times? Is dat zijn graf­re­de? Wat zijn de motie­ven van de twee gang­star­ap­pers die nog­al opzich­tig het res­tau­rant bin­nen­ko­men? Is het Mea­dow of een wraak­en­gel van Phil Leo­tar­do die Tony ziet bin­nen­ko­men als hij een laat­ste keer in de rich­ting van de deur kijkt? Tien­tal­len vra­gen krijg je als toe­schou­wer in je maag gesplitst. De sus­pen­se wordt traag maar onher­roe­pe­lijk naar een hoog­te­punt gestuwd.

En dan gaat het licht uit.

Duis­ter­nis en stil­te. Een zwart scherm dat enke­le secon­den aan­houdt, voor­dat de aller­laat­ste eind­ge­ne­riek gaat lopen. Ik wist niet wat er gebeur­de. Enke­le secon­den lang voel­de ik me ook bij mijn piet­je geno­men, tot­dat het tot me door­drong. Zo moet het zijn. Zo moet het god­ver­dom­me ein­di­gen. Wat mij betreft is dit het eni­ge juis­te slot voor deze magi­stra­le reeks. Elk ander opzich­tig ein­de, elke dui­de­lij­ke afre­ke­ning of apo­ca­lyp­tisch bloed­bad zou de essen­tie van The Sopra­nos in de scha­duw zet­ten. Ik ben erg geluk­kig dat David Cha­se en zijn ploeg voor de weg van de mees­te weer­stand kozen en ons als kij­ker in het gro­te zwar­te onge­wis­se lie­ten. Het gro­te zwar­te onge­wis­se waar eigen­lijk de hele reeks in baad­de. Als er iets moet blij­ven han­gen na het kij­ken van 86 afle­ve­rin­gen maffia‐spektakel, dan is het wel dat. Dat niks zeker is, dat nie­mand weet wat er gaat komen, en dat – als je dat een keer­tje wél weet – het lot zel­den iets roos­kleu­rigs in pet­to heeft. Jean‐Paul Sar­tre zou lik­ke­baar­dend heb­ben zit­ten kij­ken. Je kan het een open ein­de noe­men (al krijg je een hele hoop sug­ges­tie voor­ge­scho­teld voor­dat het uit is), maar dat is het eigen­lijk niet. Het is het eni­ge juis­te slot voor een ver­haal waar­in niks zeker is, en waar­in elk karak­ter rond­ploe­tert in het duis­te­re moe­ras dat men het leven noemt. In die zin is het abso­luut een afron­ding, en geen ope­ning naar een ver­volg of iets anders. Het is onte­gen­zeg­ge­lijk een breuk, een scheur, een agres­sie­ve aan­slag op het ver­wach­tings­pa­troon van de kij­ker.

Want wat moet je anders ver­wach­ten van een reeks waar­in exis­ten­ti­a­lis­me en onze­ker­heid hoog­tij vie­ren? Waar­in geen enke­le ver­wach­ting ten vol­le wordt inge­vuld en waar­in sug­ges­tie – show, not tell – de belang­rijk­ste ver­tel­tech­niek is? Als je een beet­je aan­dach­tig hebt zit­ten kij­ken, dan vind ik dat er geen ander ein­de moge­lijk is. Dan is deze kaak­slag de eni­ge optie. Dit ein­de is name­lijk bij uit­stek hét moment waar­op je als kij­ker op agres­sie­ve wij­ze gecon­fron­teerd wordt met de human con­di­ti­on van de maf­fia uit New Jer­sey in het bij­zon­der, en dus bij uit­brei­ding die van de hele mens­heid.

Want wees nu eer­lijk.
Als punt­je bij paal­tje komt, zijn we alle­maal alleen in het don­ker.

20 reacties

  1. Zezunja schreef:

    En toch ben ik bij dit soort din­gen doods­bang voor The Soprano’s with a ven­ge­an­ce of Look who’s Soprano’s now. Ik ver­trouw Ame­ri­ka­nen en ’open’ ein­des niet zo.

  2. esther schreef:

    He get­ver, je weet toch dat als je zegt ’voor­al niet ver­der lezen’, dat men­sen dat dan toch doen? Ik heb het gedaan, en nu hoef ik niet meer te kij­ken. Eigen­lijk wel best ook.

  3. sodade schreef:

    ach, ik heb geen tv, kan ver­der niets bekij­ken, soprano’s inte­res­se­ren me niet echt.. Nu ben ik toch weer een beet­je op de hoog­te. Danke!

  4. Mr. Coenegracht schreef:

    Mis­schien een idee voor een nieu­we post: ”meest trau­ma­ti­se­ren­de TV‐momenten ooit”?

    Die van mij zijn alvast:

    1) De moord op Adri­a­na in de Sopra­nos. Ik kan me niet her­in­ne­ren dat ik daar­voor of sinds­dien nog zó luid schreeu­wend naar mijn TV‐scherm ben gelo­pen om me op clo­se dis­tan­ce te ver­ge­wis­sen van het gebeur­de.

    2) Het afscheid van Neelix in het laat­ste sei­zoen van ”Star Trek Voy­a­ger”. Het is wel­is­waar van een onge­zie­ne men­se­lij­ke schoon­heid om één of meer­de­re tra­nen weg te pin­ken bij een stuk ruim­te­kitsch als ”Star Trek Voy­a­ger”, maar helemáál trots ben ik er toch niet op. Die scè­ne blijkt trou­wens de laatst inge­blik­te scè­ne van de reeks te zijn, waar­door de acteurs onge­twij­feld inten­se emo­ties pro­jec­te­ren, inclu­sief gedach­ten als: ”ik ga nooit meer kun­nen wer­ken in Hol­ly­wood” en ”had ze nu gevraagd of ik verse‐ of diep­vries­spruit­jes moest mee­bren­gen?”

    3) De offi­ci­ë­le beves­ti­ging in 1988 dat Web­ster niet het vent­je in het kos­tuum van Alf was.

  5. Yuri schreef:

    @ Esther: Eigen­lijk wel best ook?

    @ Mr. Coe­ne­gracht: Aha! U bent een Adriana‐adept, dat siert u. Ik schrok wel van punt 3. Nog een geluk dat ik dan weer wel weet dat Alf later nog de rol van de zoon in Fami­ly Ties ging ver­tol­ken.

  6. Robert schreef:

    Dui­de­lijk ver­haal. Hele­maal mee eens!

  7. Charles schreef:

    ik heb net 10 min gele­den het ein­de beke­ken en ik wist niet zo goed waar ik met mijn gevoel heen moest maar na jouw kijk op het geheel heb ik het een beet­je in per­spec­tief kun­nen plaat­sen.

    Thanks! 🙂

  8. Marian schreef:

    Ik heb zojuist de laat­ste afle­ve­ring zit­ten kij­ken en ik dacht echt, die hele fami­lie behal­ve mea­dow wordt door een bloed­bak uit­ge­scha­keld.… in afwach­ting.. en toen beeld zwart.. ik dacht..neeeeeeeeeeee heb ik nu weken­lang alles zit­ten kij­ken en ein­digt het zo.. Beet­je teleur­ge­steld.. tot­dat ik je ver­haal last.. en toen dacht ik.. ja je hebt gelijk, zo mag het ein­di­gen!!!!

    Ik ben gerust­ge­steld 🙂

  9. Wannes schreef:

    Graag gedaan!

  10. NORMAAL schreef:

    ik vind het alle­maal wel goed enzo maar soms gebruik je wat te moei­lij­ke woor­den wat met net zo ergerd als het ein­de van sopra­nos!!

  11. NORMAAL schreef:

    ik vind het alle­maal leuk en aar­dig maar soms gebruik je te moei­lij­ke woor­den wat me net zo erg ergerd als het ein­de van sopranos!!!!!!!1

  12. Timothy schreef:

    Aii dit is wel een spoi­ler, maar goed je hebt mij er voor gewaar­schuwd. Ik moest dit arti­kel lezen omdat mijn drang naar ken­nis aan mij begon te kna­gen. Als ik de reac­ties hier­voor bekijk besef ik dat jou ver­haal best nog eens kan hel­pen mijn visie op het geheel te ver­an­de­ren. Tijd om de laat­ste afle­ve­ring snel te kij­ken ( ben nu op werk ).

  13. Miel schreef:

    Top stuk­je wat hier­bo­ven geschre­ven is. Zo heb ik de serie ook erva­ren. Mis­schien is het inder­daad wel de bes­te laat­ste sce­ne die bij de serie past !

  14. Ruben schreef:

    Bedankt voor je visie op het ein­de. Ik was bang dat het laat­ste stuk­je van mijn down­load incom­pleet was. Na wat gegoog­le bleek het ein­de wat ik gezien heb ook echt het ein­de te zijn. Hevig teleur­ge­steld goog­el­de ik naar menin­gen van ande­ren. Jouw blik op t ein­de gaf me troost. Het moest wel zo ein­di­gen.

  15. Wannes schreef:

    Afscheid is nooit mak­ke­lijk. Zeker niet op deze manier. Hoe dan ook: graag gedaan!

  16. Bjorn schreef:

    3 maan­den gel­den in een opwel­ling beslo­ten om de hele serie nog­maals te bekij­ken. Gis­te­ren was dan de laat­ste epi­so­de aan de beurt.….. Jam­mer­lijk

    Toch blijf ik erbij dat dit het bes­te ein­de is dat de serie kan heb­ben.
    Het afglij­den van Tony en zijn crew, over­ma­tig gok­ken slech­te rela­tie met New York.

    Zoals jezelf al zei zou een bloed­bad of ander geweld­da­dig ein­de afbreuk doen. Pic­tu­re per­fect eigen­lijk. Hoe het met de ande­re gaat/afloopt doet er eigen­lijk hele­maal niet meer toe.

    Mooi stuk­je tekst, je ana­ly­se is cor­rect mijns inziens.

    PS:
    Sopranos’s is trou­wens niet de eni­ge bril­jan­te Mafia serie. De Ita­li­aan­se serie La Pio­vra zou je dan ook moe­ten zien. En het Ita­li­aan­se 6‐luik over Toto Rii­na ”Il Capi Dei Capo” … puur genot voor het oog.

  17. giovanni schreef:

    Ik hoop toch (tegen beter weten in) dat er nog een ver­volg gaat komen!!!

  18. Moondust schreef:

    In the end, we’re all alo­ne in the dark. Wow, what a fina­le!

  19. Evert schreef:

    Alleen zo kon het ein­di­gen

  20. Evert schreef:

    Alleen zo kon het ein­di­gen, maar er blij­ven wel wat vra­gen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *